از بسته معیشتی تا اشتغال پایدار؛ روایت جهادگرانی که به‌دنبال توانمندسازی مردم هستند

 در سال‌های اخیر، فعالیت گروه‌های جهادی از خدمات مقطعی و امدادرسانی صرف، به سمت برنامه‌های توسعه‌محور و توانمندسازی اقشار کم‌برخوردار حرکت کرده است. امروز بسیاری از گروه‌های جهادی تلاش می‌کنند در کنار خدمات عمرانی، درمانی، آموزشی و فرهنگی، زمینه اشتغال و استقلال اقتصادی خانواده‌های نیازمند را نیز فراهم کنند؛ رویکردی که می‌تواند آثار ماندگارتری نسبت به کمک‌های کوتاه‌مدت بر جای بگذارد. گروه‌های جهادی دانشجویی و مردمی در مناسبت‌های مختلف، از مناطق محروم گرفته تا حوادث طبیعی و بحران‌های ملی، حضوری فعال دارند.

اما آنچه کمتر به آن پرداخته می‌شود، تغییر نگاه این مجموعه‌ها به مسئله محرومیت‌زدایی است؛ نگاهی که امروز بیش از هر زمان دیگری بر آموزش، مهارت‌آموزی و توانمندسازی جامعه هدف تأکید دارد.

محمدعلی مرادی، مسئول قرارگاه جهادی حضرت حمزه سیدالشهدا(ع) استان البرز، در گفت‌وگو با تیتر یک، با تشریح مأموریت‌ها و برنامه‌های این مجموعه، اظهار کرد: فلسفه شکل‌گیری گروه‌های جهادی تنها انجام چند اقدام عمرانی یا توزیع بسته‌های حمایتی نیست، بلکه هدف اصلی، تربیت نیروهای مؤمن، متخصص و مسئولیت‌پذیری است که پس از گذراندن دوره‌های آموزشی بتوانند در محلات و مناطق مختلف، منشأ تحول و خدمت باشند. وی با اشاره به اینکه گروه‌های جهادی دانشجویی نقش مهمی در تربیت مدیران آینده جامعه دارند، افزود: دانشجویان در جریان فعالیت‌های جهادی، علاوه بر خدمت‌رسانی، مهارت‌هایی همچون مدیریت، برنامه‌ریزی، کار تیمی، مسئولیت‌پذیری و ارتباط با مردم را فرا می‌گیرند و پس از پایان دوران تحصیل نیز می‌توانند این تجربیات را در عرصه‌های مختلف اجتماعی به کار بگیرند.

مرادی درباره تفاوت فعالیت گروه‌های جهادی با مجموعه‌های خیریه گفت: خیریه‌ها معمولاً با استفاده از کمک‌های مردمی یا سازمانی، نیازهای معیشتی افراد را تأمین می‌کنند که اقدامی ارزشمند است، اما در فعالیت جهادی، نگاه فراتر از حمایت مقطعی است.

در این رویکرد تلاش می‌شود فرد نیازمند، پس از دریافت آموزش و مهارت، بتواند روی پای خود بایستد و از چرخه وابستگی خارج شود.

وی با تأکید بر اینکه اساس فعالیت جهادی بر «خودسازی، دیگرسازی و جامعه‌سازی» است، تصریح کرد: جهادگر باید ابتدا خود را از نظر اخلاقی، اعتقادی و روحیه خدمت تقویت کند، سپس برای خدمت به دیگران قدم بردارد و در نهایت در مسیر ساختن جامعه نقش‌آفرینی کند.

مسئول قرارگاه جهادی حضرت حمزه سیدالشهدا(ع) فعالیت فرهنگی را مکمل همه اقدامات جهادی دانست و اظهار کرد: هر جا که گروه‌های جهادی حضور پیدا می‌کنند، در کنار خدمات عمرانی، درمانی یا معیشتی، باید به مسائل فرهنگی نیز توجه شود؛ زیرا بسیاری از آسیب‌های اجتماعی ریشه فرهنگی دارند و بدون پرداختن به این حوزه، اثرگذاری فعالیت‌های جهادی کامل نخواهد بود.

به گفته وی، حضور جهادگران در مناطق محروم تنها به ساخت‌وساز یا توزیع اقلام حمایتی محدود نمی‌شود و برگزاری کلاس‌های آموزشی، برنامه‌های فرهنگی، مشاوره، آموزش سبک زندگی، فعالیت‌های تربیتی برای کودکان و نوجوانان و تقویت روحیه امید در جامعه نیز بخشی از مأموریت این گروه‌هاست. مرادی در ادامه با اشاره به ویژگی‌های یک مدیر جهادی، گفت: مسئول یک گروه جهادی پیش از هر چیز باید اهل ایثار، مشورت، تواضع و انتقادپذیری باشد.

مدیریت در فعالیت‌های جهادی با مدیریت اداری تفاوت دارد؛ زیرا همه افراد با انگیزه خدمت و بدون چشمداشت مالی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند و مدیر باید بتواند با حفظ روحیه همدلی، از ظرفیت همه اعضا به بهترین شکل استفاده کند.

وی افزود: نگاه از بالا به پایین در مجموعه‌های جهادی جایگاهی ندارد و مسئول گروه باید خود را در کنار سایر جهادگران بداند، نه بالاتر از آنان. موفقیت یک گروه زمانی حاصل می‌شود که همه اعضا احساس کنند در تصمیم‌گیری‌ها و اجرای برنامه‌ها نقش دارند.

مرادی درباره نحوه برنامه‌ریزی اردوهای جهادی نیز توضیح داد: نخستین گام، شناخت نیازهای منطقه و شناسایی ظرفیت‌های انسانی است. هر فرد باید متناسب با تخصص و توانایی خود در مأموریت‌ها به‌کار گرفته شود. به عنوان مثال، در مناطق حادثه‌دیده، نوع خدمات مورد نیاز با مناطق محروم متفاوت است و باید از نیروهای متخصص همان حوزه استفاده کرد. وی ادامه داد: تقسیم صحیح وظایف، هماهنگی با دستگاه‌های مسئول، آموزش نیروها و مشخص بودن مأموریت هر فرد، از مهم‌ترین عوامل موفقیت اردوهای جهادی است و اگر این اصول رعایت شود، خدمات با کیفیت بالاتری ارائه خواهد شد.