انقلاب از قاب رسانه؛ وقتی مردم به رسانه تبدیل شدند

فرشته کلانتر کارشناس ارشد رسانه و حقوق بین الملل در یادداشتی برای پایگاه خبری صدای امید شهر نوشت ،

انقلاب اسلامی ایران را نمی‌توان صرفاً یک تحول سیاسی دانست؛ این انقلاب در عین حال یکی از بزرگ‌ترین رخدادهای رسانه‌ای مردمی قرن بیستم نیز به شمار می‌رود. در روزگاری که تمامی رسانه‌های رسمی در اختیار حکومت پهلوی قرار داشت و امکان بیان روایت‌های متفاوت وجود نداشت، جریان انقلاب با محوریت امام خمینی(ره) توانست الگویی متفاوت از ارتباطات اجتماعی و رسانه‌ای را شکل دهد.

امام خمینی(ره) بدون در اختیار داشتن شبکه‌های تلویزیونی، خبرگزاری‌ها و ابزارهای پیشرفته ارتباطی، با تکیه بر نوارهای کاست، اعلامیه‌ها، منابر و مهم‌تر از همه اعتماد عمومی مردم، شبکه‌ای گسترده برای انتقال پیام‌های انقلاب ایجاد کرد. شبکه‌ای که مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشت و توانست میلیون‌ها نفر را حول یک آرمان مشترک گرد هم آورد.

حضور امام خمینی(ره) در نوفل‌لوشاتو نقطه عطفی در این مسیر بود. رسانه‌های بین‌المللی پیام انقلاب را به جهان مخابره کردند و افکار عمومی جهانی بیش از پیش با واقعیت‌های ایران آشنا شد. در حالی که رسانه‌های رسمی تلاش می‌کردند روایت دیگری از تحولات کشور ارائه دهند، این روایت مردمی انقلاب بود که از کوچه‌ها و خیابان‌ها برخاست و به مرجع اصلی افکار عمومی تبدیل شد.

تجربه انقلاب اسلامی نشان داد که قدرت رسانه صرفاً در ابزار و فناوری خلاصه نمی‌شود. آنچه یک پیام را اثرگذار می‌کند، سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی است. امام خمینی(ره) با تکیه بر همین سرمایه توانست رسانه‌ای فراگیر و تأثیرگذار را شکل دهد؛ رسانه‌ای که مخاطبان آن نه فقط شنونده، بلکه بخشی از خود روایت بودند.

امروز نیز این تجربه تاریخی همچنان قابل مشاهده است. در مناسبت‌های مختلف ملی و مذهبی، حضور مردم در صحنه‌های اجتماعی و فرهنگی، همان کارکرد رسانه‌ای را ایفا می‌کند که در سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب شاهد آن بودیم. خیابان، مسجد، هیئت و اجتماعات مردمی همچنان بستری برای انتقال پیام، نمایش همبستگی و بازنمایی اراده جمعی ملت هستند.

از همین منظر، تأکید رهبر معظم انقلاب بر مفهوم «خیابان ایران» را می‌توان ناظر بر همین ظرفیت عظیم مردمی دانست؛ ظرفیتی که نشان می‌دهد قدرت واقعی یک جامعه تنها در رسانه‌های رسمی و ابزارهای ارتباطی نیست، بلکه در حضور آگاهانه و مؤثر مردم در میدان شکل می‌گیرد. هنگامی که مردم در صحنه حضور دارند، خیابان به قدرتمندترین رسانه تبدیل می‌شود؛ رسانه‌ای که پیام خود را نه فقط بیان می‌کند، بلکه آن را به تصویر می‌کشد.

انقلاب اسلامی از آغاز تا امروز یک درس مهم برای جهان داشته است؛ اینکه در نبرد روایت‌ها، آن‌کس پیروز خواهد بود که بتواند اعتماد مردم را به دست آورد و حقیقت را از زبان جامعه روایت کند.